Thực trạng

Quang cảnh Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV.

Việc học tập lý luận chính trị để không ngừng nâng cao trình độ, bản lĩnh chính trị giúp cho mỗi cán bộ, đảng viên hiểu rõ về trách nhiệm của mình trước Đảng, tuyên truyền đưa nghị quyết vào cuộc sống, bên cạnh đó còn có đủ năng lực để đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch của các cá nhân, tổ chức phản động. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta như bài viết mới đây của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”. Trên thực tế việc nhiều cán bộ, đảng viên khi tham gia học tập, quán triệt nghị quyết của Đảng, hoặc đi tham gia các lớp học lý luận chính trị mà không chịu ghi chép đang là hiện tượng có tính phổ biến cần được xử lý, khắc phục trong thời gian tới.

Phòng Lý luận chính trị, lịch sử Đảng, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy với chức năng, nhiệm vụ là tham mưu cho Ban xây dựng kế hoạch, tham mưu Thường trực Tỉnh ủy tổ chức các hội nghị học tập, quán triệt, triển khai các nghị quyết của Đảng tới cán bộ, đảng viên trên địa bàn toàn tỉnh thông qua cả 02 hình thức (trực tiếp và trực tuyến).

Qua theo dõi, tại địa điểm tổ chức hội nghị trực tiếp (tại hội trường lớn cấp tỉnh), 128 điểm cầu trực tuyến cơ sở. Khi theo dõi thấy rằng: Đa số cán bộ, đảng viên khi tham gia học tập, quán triệt nghị quyết đã không có hành động ghi chép nào (chiếm tỷ lệ 78%). Điều này đã làm giảm đi chất lượng tiếp thu các nội dung tinh thần của nghị quyết cũng như sự kết nối có tính logic giữa phần lý luận gắn thực tiễn của người học.

Để củng cố thêm những cơ sở minh chứng cho hiện tượng một bộ phận cán bộ, đảng viên khi tham gia học tập, nghiên cứu, quán triệt nghị quyết mà không ghi chép dẫn đến kết quả học tập không cao. Qua cuộc kiểm tra, giám sát về tổ chức, cá nhân người đứng đầu cấp ủy, chính quyền thực hiện Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII, ngày 30/10/2016 của Ban Chấp hành Trung ương “Về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ”; Quy định số 04-QĐ/TU, ngày 07/6/2017, của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về rèn luyện, giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống; không suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” đối với cán bộ, đảng viên...trong đó chú trọng về các bài viết thu hoạch về học tập, quán triệt nghị quyết của Trung ương, của Tỉnh ủy.

Qua việc rà soát, đọc kỹ các bài viết thu hoạch của cán bộ, đảng viên cho thấy một số vấn đề sau đây:

1-  Một số bài thu hoạch đều nêu chung chung, không thể hiện rõ điểm mới có tính cốt lõi mà nghị quyết nêu ra; nội dung viết dàn trải không nắm chắc tinh thần tiên phong có tính tiên quyết của nghị quyết; không nêu được giá trị mang tính thời điểm mà nghị quyết được ban hành để thấy được thời khắc quan trọng mà nghị quyết đem lại.

2- Chưa phân tích được giá trị cốt lõi của nghị quyết, giá trị chiến lược của nghị quyết, giá trị khẳng định vai trò lãnh đạo của các cấp ủy trong công tác tuyên truyền, tổ chức triển khai nghị quyết trong hệ thống chính trị và trong nhân dân.

3- Phần lý luận còn mỏng và chưa thể hiện bản lĩnh vững vàng của người viết bài thu hoạch (tức là chưa thực sự dành thời gian để nghiên cứu kỹ nghị quyết, chưa thấy hết được quan điểm có tính lý luận sâu sắc được thể hiện trong nghị quyết). Cũng cần phải nói thêm rằng, lỗi do cả người học lẫn người lãnh đạo là thủ trưởng các cơ quan, đơn vị, cấp ủy không nhắc nhở, uốn nắn và kiểm tra thường xuyên.

Nguyên nhân và hậu quả

- Cấp ủy, người đứng đầu ở một số cơ quan, đơn vị chưa nhận thức đầy đủ, chưa quan tâm công tác lãnh đạo, chỉ đạo đối với bản cam kết của cán bộ, đảng viên để gắn và tích hợp giữa việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) với Quy định số 04-QĐ/TU và Chỉ thị số 05-CT/TW; chưa tích cực, chủ động chỉ đạo, tìm tòi những cách làm hay, phù hợp với địa phương, cơ quan, đơn vị

- Một số cấp ủy chưa thường xuyên quan tâm chỉ đạo thực hiện việc kiểm tra, giám sát tổ chức đảng và đảng viên trong việc thực hiện kế hoạch hằng năm và bản cam kết tu dưỡng, rèn luyện, giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống.

- Một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức chưa dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu nội dung Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII), Chỉ thị số 05-CT/TW, Quy định số 04 - QĐ/TU, nên còn tình trạng viết bài thu hoạch, bản cam kết qua loa, hình thức, chiếu lệ…

Từ những nguyên nhân nêu trên, nếu cấp ủy, người đứng đầu cơ quan, đơn vị vẫn chưa thực sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thì sẽ dẫn đến một số hậu quả sau:

* Đối với tổ chức đảng: Sẽ không thể đánh giá được thực chất về nhận thức hoặc kiến thức của người học đối với nghị quyết; không nắm được tình hình diễn biến tư tưởng của cán bộ, đảng viên cấp mình quản lý để kịp thời định hướng cho phù hợp và tình trạng này nếu không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời sẽ rất dễ rơi vào bệnh tư tưởng sáo rỗng, lý luận hời hợt, chủ quan duy ý chí và sức chiến đấu của chi bộ bị giám sút, mất năng lực lãnh đạo...

* Đối với từng cán bộ, đảng viên: Nếu không nêu cao tinh thần tự giác học tập, nghiên cứu nghị quyết, không tự nêu cao ý thức trách nhiệm của bản thân thì một mặt là không nắm chắc được nội dung, mục tiêu, quan điểm, giải pháp của nghị quyết; không vận dụng được giữa lý luận với thực tiễn để làm cho nghị quyết có sức sống mới...thì sẽ không có được phương pháp tuyên truyền để các đảng viên trẻ và nhân dân thực hiện, làm theo. Như vậy nghị quyết của các cấp ủy Đảng sẽ kém hiệu quả trong thực tiễn.

* Việc đánh giá, phân loại chất lượng tổ chức Đảng, đảng viên vào dịp cuối năm: Trong nội dung bản kiểm điểm cuối năm của đảng viên có 04 phần chính là (tư tưởng chính trị; đạo đức lối sống; thực hiện nhiệm vụ chuyên môn; chấp hành kỷ luật.). Nếu cán bộ, đảng viên mà không nắm chắc được những nội dung yêu cầu của các phần yêu cầu nêu trên và có dấu hiệu của tệ “lười học”, “lười nghiên cứu”, “lười ghi chép” trong quá trình học tập, nghiên cứu nghị quyết hoặc học tập lý luận chính trị...thì bản kiểm điểm cuối năm cũng sẽ là những lời chung chung không rõ kiểm điểm những gì, không thấy được những hạn chế của cá nhân để có hướng khắc phục, sửa chữa. Bên cạnh đó, các cấp ủy cũng rất khó khăn trong việc kiểm điểm, đánh giá cán bộ, đảng viên cấp mình quản lý.

Tình trạng này nếu không sớm được chấn chỉnh, khắc phục thì hệ lụy của nó là: Công tác đấu tranh phê và tự phê trong nội bộ hiệu quả sẽ không cao. Vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, của chi bộ sẽ rơi vào tình trạng mờ nhạt.

Xây dựng, phân tích và lựa chọn phương án giải quyết

a, Phương án 1: Ghi chép bằng sổ tay đảng viên

Tất cả cán bộ, đảng viên khi tham gia học tập, quán triệt nghị quyết đều phải mang theo sổ ghi chép, bút viết để ghi chép tất cả nội dung nghị quyết mà báo cáo viên trình bày phân tích, mở rộng, làm rõ...Ví dụ: khi báo cáo viên vào phần mở đầu đều giới thiệu hoặc cung cấp thông tin lý do (Trung ương, tỉnh) ban hành nghị quyết này là gì? Tại sao lại ban hành nghị quyết trong giai đoạn này? Mục đích, ý nghĩa của nó là gì...? thường thì trong tài liệu sẽ không đề cập đến vấn đề này hoặc có thì không phân tích sâu và logic bằng báo cáo viên “có nghề” chuyên nghiên cứu sâu và đưa vào phân tích mở rộng để cho người nghe nắm vững thông tin từ “màn chào đầu”.

Làm sao để kiểm soát được việc cán bộ, đảng viên có đem theo sổ ghi chép vào hội trường?.

- Thứ nhất: Trước khi có hội nghị tập trung quán triệt nghị quyết. Đồng chí Bí thư chi bộ, Bí thư Đảng bộ phải quán triệt tinh thần này đến từng cán bộ, đảng viên của đơn vị mình.

- Thứ hai: Phân công các đồng chí tổ trưởng Tổ Đảng, phụ trách và ngồi cùng khu vực với đảng viên của mình, đồng chí Bí thư chi bộ có trách nhiệm quản lý số lượng đảng viên của chi bộ mình để kiểm soát việc đảng viên có sổ nghi chép hay không (sổ tay đảng viên).

- Thứ ba: Sau mỗi đợt học tập, quán triệt nghị quyết, đồng chí Bí thư chi bộ cần thu lại sổ ghi chép của các cán bộ, đảng viên. Dành thời gian xem lại cách ghi chép của đảng viên thuộc chi bộ mình nhằm mục đích (đánh giá khả năng ghi chép và cập nhật thông tin từ báo cáo viên của đảng viên và tư duy tổng hợp của từng người...). Đây cũng là cách để cấp ủy có thể lựa chọn và phân công đảng viên thay nhau làm thư ký của các kỳ sinh hoạt chi bộ, phân công xây dựng các tiểu chuyên đề để trình bày trước chi bộ.

* Ưu điểm của phương án này được thể hiện qua các khía cạnh chủ yếu sau:

- Giúp cho cán bộ, đảng viên tích lũy được kiến thức, thông tin mới mà báo cáo viên cung cấp.

- Ghi chép (đầy đủ, hay khái quát) đều là cơ sở, nền tảng những vấn đề cốt lõi của nghị quyết để cho đảng viên khi cần sẽ mở ra để đọc lại, nghiên cứu lại giúp cho công tác triển khai nghị quyết phát huy hiệu quả hơn.

- Tạo thói quen cho đảng viên khi tham gia bất kỳ một cuộc họp, sinh hoạt, hội nghị... cũng cần cho mình cuốn sổ ghi chép để tổng hợp và nếu có phát biểu ý kiến trước đông người, trước cuộc họp thì họ sẽ tự tin hơn.

* Hạn chế của phương án này là:

- Tùy thuộc vào trình độ, phương pháp ghi chép của từng người. Vì cấp cơ sở (phường, xã, thôn, khu) tài liệu cấp cho đảng viên  không đủ nên đảng viên ở cấp này sẽ lệ thuộc vào sổ ghi chép và nếu có viết bài thu hoạch thì họ sẽ gặp khó khăn.

- Có đảng viên việc ghi chép sẽ không biết cách hệ thống tuần tự nội dung của nghị quyết hoặc viết tắt cũng sẽ khó khăn cho bí thư chi bộ rà soát, đánh giá chất lượng ghi chép cũng như đánh giá kết quả đảng viên của chi bộ mình phụ trách tỷ lệ hiểu nghị quyết đạt bao %...

b, Phương án 2: Kiểm tra nhận thức của cán bộ, đảng viên qua các kỳ sinh hoạt chi bộ (đảng viên không phải viết bài thu hoạch).

Để đánh giá được chất lượng và kiến thức của cán bộ, đảng viên trong việc nắm vững nội dung nghị quyết của Đảng, cấp ủy các cấp cần phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đảng viên thông qua hình thức hỏi - đáp tại các kỳ họp chi bộ thường kỳ, chú trọng đến đối tượng là đảng viên trẻ.

Các cấp ủy căn cứ vào Chỉ thị số 28-CT/TW, ngày 21/01/2019 của Ban Bí thư “Về nâng cao chất lượng kết nạp đảng viên rà soát, sàng lọc, đưa những đảng viên không còn đủ tư cách ra khỏi đảng”. Trong đó nêu rõ: “Nâng cao nhận thức, quán triệt đầy đủ, sâu sắc tầm quan trọng của nhiệm vụ xây dựng đội ngũ đảng viên thật sự tiên phong, gương mẫu, có trách nhiệm cao trong công việc, gắn bó với nhân dân; có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, có ý thức tổ chức kỷ luật và năng lực hoàn thành nhiệm vụ; vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách; luôn phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng của Đảng. Đây là nhiệm vụ cấp thiết, thường xuyên, trước mắt và lâu dài của các cấp ủy, tổ chức đảng...”.

Tăng cường công tác quản lý, giáo dục đảng viên. Đổi mới và nâng cao chất lượng học tập lý luận chính trị, học tập nghị quyết đối với đảng viên. Chủ động khắc phục những biểu hiện phai nhạt lý tưởng, chủ nghĩa cơ hội, thực dụng, vụ lợi, cá nhân, trung bình chủ nghĩa”.

Chi bộ phát huy và mở rộng dân chủ và có phương pháp thích hợp để cán bộ, đảng viên trong mỗi kỳ sinh hoạt chi bộ phải hăng hái phát biểu ý kiến. Dành thời gian để trao đổi, phân tích, làm rõ những vấn đề nghị quyết đặt ra.

* Ưu điểm:

- Đảng viên chỉ cần chuẩn bị theo ý và phát biểu.

- Ý kiến của đảng viên này bổ sung cho đảng viên khác còn thiếu hoặc hiểu chưa rõ về nghị quyêt.

- Tạo được không khí dân chủ, cởi mở trong sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt tập thể.

- Rèn luyện cho cán bộ, đảng viên phương pháp thuyết trình, tự tin trước đám đông.

* Hạn chế:

- Không có bản thu hoạch học tập nghị quyết thì chi bộ sẽ không có căn cứ để đánh giá sát nhận thức của từng cán bộ, đảng viên.

- Thời gian dành cho phát biểu có thể ít và cũng có thể có cán bộ, đảng viên không đến lượt được phát biểu.

- Nếu không có bài thu hoạch học tập nghị quyết của cán bộ, đảng viên thì sẽ không có tài liệu để lưu hồ sơ đảng viên cuối năm.

Trên cơ sở 2 phương án nêu trên, mỗi phương án đều có mặt ưu, nhược. Tuy nhiên, để cán bộ, đảng viên tự giác và tạo cho mình thói quen tích cực là ghi chép trong sổ tay đảng viên (phương sán 1) vẫn là phương án tối ưu nhất. Phương án này vừa có tính tự giác vừa có tính bắt buộc mà các văn bản của Đảng cũng đã thể hiện, nó được cụ thể hóa trong quy chế, quy định của các cấp ủy đảng về mặt nguyên tắc cán bộ, đảng viên khi tham gia sinh hoạt, hội họp dù thời gian và nội dung ngắn hay dài, nhiều hay ít...đều phải ghi chép nội dung, yêu cầu của người chủ trì để làm căn cứ nghiên cứu, tham gia ý kiến có trọng tâm, trọng điểm... Đây cũng là cách để chi bộ, đảng bộ nâng cao tính phê và tự phê theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII đề ra.

Đổi mới căn bản chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo phương châm khoa học, thực tiễn, sáng tạo và hiện đại. Giáo dục ý thức, trách nhiệm, tăng cường kỷ luật, kỷ cương đối với cán bộ, đảng viên trong việc học tập, quán triệt nghị quyết của Đảng cũng là nhiệm vụ của Ban Tuyên giáo, Trung tâm chính trị cấp huyện (cả học trực tiếp và trực tuyến). Việc phải làm như thế nào để người học tập lý luận chính trị, học tập, quán triệt nghị quyết phải ghi chép nội dung, kiến thức đã được tiếp thu vào sổ tay đảng viên là vấn đề cần được cấp ủy các cấp nghiên cứu, quán triệt, triển khai gắn với tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá, phân loại định kỳ hằng tháng trong các buổi sinh hoạt chi bộ là cấp bách và phải được sớm triển khai ngay trong thời gian tới.

Cán bộ, đảng viên đi học tập lý luận chính trị - học tập nghị quyết mà không ghi chép chắc chắn sẽ bị rơi vãi kiến thức và không thể có được một lý luận chắc chắn để tham gia góp ý xây dựng, đấu tranh phê và tự phê tại chi bộ được. Theo như đánh giá của các đợt kiểm tra, giám sát hoạt động của chi bộ cơ sở, việc cán bộ, đảng viên ít tham gia ý kiến tại các cuộc họp hoặc né tránh những vấn đề liên quan đến công tác “phê” và “tự phê” là khâu yếu, chính vì vậy có chi bộ không phát hiện được những sai sót của đảng viên để kịp thời uốn nắn mà khi có dư luận, báo chí nêu tên, nêu vụ việc thì chi bộ mới biết. Điều này đã làm giám sút ý chí chiến đấu trong nội bộ.

Giải pháp thực hiện

Để khắc phục những hạn chế nêu trên, chi ủy và người đứng đầu tổ chức đảng cần nghiêm túc chỉ đạo thực hiện một số giải pháp sau:

 (1) Thực hiện nghiêm túc  các quy định về học tập lý luận chính trị đối với cán bộ, đảng viên. Đánh giá năng lực, trình độ và bản lĩnh chính trị của đảng viên thông qua công tác kiểm tra nhận thức định kỳ hằng năm vào dịp kiểm điểm cuối năm;  

(2) Thường xuyên theo dõi, nắm bắt thông tin tư tưởng, dư luận xã hội trong đội ngũ cán bộ, đảng viên để kịp thời định hướng tư tưởng, định hướng thông tin;

 (3) Kiểm tra nhận thức, năng lực phân tích, năng lực tư duy lý luận đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên thông qua việc viết bài thu hoạch sau mỗi đợt học tập, quán triệt nghị quyết;

 (4)  Việc ghi chép trong sổ tay đảng viên phải lấy việc "làm gương“ của cán bộ lãnh đạo cấp ủy, người đứng đầu cơ quan, đơn vị làm trọng, vì nếu người đứng đầu cơ quan, đơn vị khi tham gia học tập nghị quyết mà không ghi chép ắt sẽ có đảng viên không “tâm phục, khẩu phục“ và như vậy công tác giáo dục tư tưởng của cấp ủy sẽ không đạt hiệu quả;

 (5) Cấp ủy các cấp cần xây dựng quy định về việc cán bộ, đảng viên khi tham gia học tập lý luận chính trị, học tập, nghiên cứu, quán triệt nghị quyết của Đảng, phải ghi chép trong sổ tay đảng viên.

                                                                            Dương Quốc Phòng

Phó trưởng phòng Lý luận chính trị, lịch sử Đảng,

Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy