Vài suy nghĩ về văn hóa văn nghệ dân gian và vấn đề xây dựng nông thôn mới ở Quảng Ninh hiện nay Phần I

27/09/2013 11:00
            Thực hiện Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 5, khóa VIII của Đảng về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”. Để góp phần vào xây dựng nông thôn mới, xin được nêu mấy nét về Văn hóa Văn nghệ dân gian ở tỉnh Quảng Ninh như sau:

           * Về Văn hóa văn nghệ dân gian

          Khi nói đến bản chất văn hoá là đa dạng, nên cần nhận thức như một phức thể thống nhất trong đa dạng. Truyền thống văn hoá Việt Nam, cũng có sắc thái truyền thống riêng của từng vùng - miền, từng thành phần tộc người, đến cả văn hoá khu phố, văn hoá thôn, bản, dòng họ và mỗi gia đình để hợp thành chính thể văn hoá Việt Nam.

         Về văn hoá, Đảng ta đang thực hiện 3 chiến lược sau đây:

        1- Chiến lược kế thừa tinh hoa truyền thống, hoặc là chiến lược bảo tồn

        2- Chiến lược xoá bỏ những phong tục-tập quán lạc hậu, lỗi thời, đó là cải tạo

         3- Chiến lược xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, trên nền tảng Chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đó là chiến lược phát triển-đổi mới.

          Văn hoá văn nghệ dân gian được tổ chức giáo dục khoa học quốc tế của Liên hiệp quốc, gọi tắt là UNESCO công bố khuyến nghị tại kỳ họp tháng 12/2002 đưa ra khái niệm về Di sản văn hoá phi vật thể gồm có: Các hình thức biểu đạt truyền miệng; trình diễn nghệ thuật; tập quán xã hội; tín ngưỡng và lễ hội; tri thức dân gian và tập quán về môi trường thiên nhiên.

          Di sản văn hoá là tài sản của nhân loại. Trong Luật Di sản văn hoá của Quốc Hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua và Chủ tịch Nước ký Quyết định công bố tháng 7 năm 2001 có văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể. Văn hoá phi vật thể được quy định bao gồm: “Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu bằng trí nhớ, chữ viết được lưu truyền khác, bao gồm: Tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y dược học cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác”.

          Thủ tướng Chính Phủ ban hành Nghị định số 92/2002/NĐ-CP, ngày 11 tháng 11 năm 2002 quy định về văn hoá phi vật thể bao gồm: 

         - Ngữ văn truyền miệng bao gồm thần thoại, tục ngữ, ngạn ngữ, thành ngữ, câu đố, ngụ ngôn, ca dao, truyện thơ dân gian, sử thi, trường ca, văn tế, lời khấn và các hình thức văn ngữ truyền miệng khác.

        - Tiếng nói, chữ viết

        - Tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học có giá trị lịch sử văn hoá khoa học    

        - Diễn xướng dân gian bao gồm: âm nhạc, múa, sân khấu, trò nhại, giả trang, diễn thời trang, diễn người đẹp, hát đối, trò chơi và các hình thức diễn xướng dân gian khác.

        - Lối sống, nếp sống thể hiện qua khuôn phép ứng xử - đối nhau - xử thế, luật tục, hương ước, chuẩn mực đạo đức, nghi lễ trong ứng xử với tổ tiên, với ông bà, với cha mẹ, với thiên nhiên, ma chay, cưới xin, lễ đạt tên, hành động và lời chào- mời, các phong tục tập quán khác.

       - Lễ hội truyền thóng, bao gồm: Lễ hội có nội dung đề cao tinh thần yêu nước, yêu thiên nhiên, lòng tự hào dân tộc, truyền thống chống ngoại xâm, tôn vinh các anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá, ca ngợi tinh thần cần cù lao động sáng tạo của nhân dân, đề cao lòng nhân ái, khát vọng tự do, hạnh phúc, tinh thần đoàn kết cộng đồng.

        - Nghề thủ công truyền thống

        - Tri thức Văn hoá dân gian bao gồm: Tri thức về y, dược cổ truyền, về văn hoá aamt hực, về thiên nhiên và kinh nghiệm sản xuất, về binh pháp, về kinh nghiệm sáng tác văn nghệ (học thuật), về trang phục truyền thống, về đất nước, thời tiết, khí hậu, tài nguyên, về sông, biển, núi rừng và các tri thức dân gian khác.

          Từ những định nghĩa trên đây, những giá trị mà Di sản đem lại, đó là: Được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết của con người được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua truyền miệng, truyền nghề và trình diễn. Nó tồn tại trong ký ức và tâm thức của con người.

         Di sản văn hoá phi vật thể có tính bền vững lâu dài nhưng lại có nguy cơ thất truyền mai một rất cao do nhận thức của con người, do trong quá trình phát triển của xã hội và giao lưu tác động từ bên ngoài và lớp người lưu giữ nhiều Di sản (tài sản văn hoá văn nghệ dân gian) vơi dần do quy luật của vòng đời.

         Di sản văn hoá (Văn hoá văn nghệ dân gian) nó được thể hiện qua sáng tạo của con người, vì con người và phục vụ cho cuộc sống của con người. Trong quá trình sáng tạo đều gắn với một cá nhân, một tộc người, một cộng đồng người cụ thể. Văn hoá phi vật thể tạo nên lớp tích tụ văn hoá hàng ngàn năm lịch sử. Nó còn là bảo tàng văn hoá lưu giữ nhiều giá trị văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể của nhân loại.

         Đặc trưng của nó mang tính lịch sử của một dân tộc, được chắt lọc, định hình dưới tác động của lịch sử văn hoá và mối quan hệ xã hội. Thể hiện thế giới quan và nhân sinh quan của một dân tộc bao hàm ý thức dân tộc. Chịu sự tác động